Сёння бачыла чалавека, задаволенага сваім жыццём. Гэта былы дзяўчына, якая падстрыгала мяне ў цырульні ў Воршы. Яна распавяла мне, што ў суседні дзіцячы садок ходзіць цыганка варажыць выхавацелькам. Ўчора пасля садка цыганка зайшла ў цырульню і прапанавала паваражыць, а цырульніца адказала варажбітке, што цалкам задаволена сваім жыццём і не хоча ведаць, што будзе далей. А пасля яна распавяла мне прыпавесць пра тое, што раней ўсе людзі ведалі, калі памруць. А пасля Бог спусіцўся на Зямлю і ўбачыў мужыка, які рабіў агароджу з саломы, а на пытанне Бога, чаму ён так робіць, адказаў, што ведае -- жыць засталося да лета, таму не варта будаваць нічога трывалага. З тых часоў людзі не ведаюць, колькі ім наканавана.

Крама "Прырода"

Вось пацукі, хамякі, папугаі"чароўныя трусікі". У адной клетцы сядзіць шмат папугаяў і яны танныя, а ў другой -- мала і дарагія. Тыя, што танныя, -- самкі, яны каштуюць амаль у тры разы меней за самцоў. Іх амаль ніхто не набывае, бо “ня ўмеюць гаварыць”.

Цацачныя зьвяркі (з аповеду маці)

Цацачныя зьвяркі рабіліся падобныя на людзей -- абавязкова ў адзеньні і на задніх лапах. Аднаго такого зайчыка мне тата набыў у краме, у Воршы, там дзе цяпер кінатэатр “Перамога”. Там раней была плошча, а на гэтай плошчы -- дарэвалюцыйны дамок, у ім крама, дзе ўсё на сьвеце прадавалася. Цукеркі-падушачкі. Помню, тата пасадзіў мяне на прылавак у краме і купіў мне зайца ў клоунскім строі. Потым, калі мы жылі ў Барысаве, адзін час з маёй сяброўкай мы захапляліся папяровымі лялькамі – з кардону, з паперы. Прычым, у маёй сяброўкі быў талент маляваць. І мы зьбіралі кішэнныя грошы і набывалі часопісы мод. І па гэтых часопісах малявалі лялькам сукенкі. І такіх лялек у мяне таксама назьбіралася шмат. Мне было ўжо чатырнаццаць гадоў, і ў мяне былі такія лялькі.

Мемуары

Вось і ўсё. Сёння і я стварыла файл пад назвай memuary

Русалкі

Для дому, які стаіць на беразе ракі, тапельцы -- навіна.

Начныя крыкі над вадой, усплёскі. Зранку вадалазы. Сьлёзы.

-- Як і чаму?
-- Жах які! –
-- А ты ведаеш, хто такія русалкі?!

Гэта тапельніцы. Пакрыўджаныя на мужчынаў. Некаторыя з іх маюць ненароджаных дзяцей. Жывуць у вадзе і зрэдку выходзяць на бераг. Сядзяць на камянях, на дрэвах, расчэсваюць косы, могуць зачараваць, зацягнуць, заблытаць у сваіх валасах... Як яны выходзяць на бераг, мала хто бачыць...

Страх (з размоваў з маці)

Самыя жудасныя, скіраваныя ў бясконцасьць страхі — дзіцячыя:

“Мне было шэсьць гадоў. Бацькі вырашалі між сабой пытаньне: пасылаць мяне ў школу ці не. А я стамілася ад няспыннага сузіраньня магілаў. У той дзень, калі гэта пачалося, я зранку была на могілках са сваёй стрыечнай сястрой Тасяй. Там я зусім не баялася, мы проста гулялі, як у парку.

А калі легла спаць, пачалося: магілы, магілы, магілы. Было такое трызьненьне: няясныя, размытыя груды. Але я ведаю, што гэта магілы, і з пакорай чакаю, калі яны раскрыюцца...

Удзень я спакойна гуляла каля лесу, дзе якраз і былі гэтыя няясныя груды (сапраўды старыя магілы, але мне пра гэта ніхто не казаў). Там было добра — вельмі шмат прыгожых вясёлых матылёў, але я ведала, што прыйдзе вечар... Я нікому не казала пра свае страхі, была перакананая — гэта бессэнсоўна, нават нельга — будуць сварыцца. Усё гэта адбывалася ў пяцідзясятыя гады ў Барысаве.

Абляпіха Чуйская

У гэтым годзе набыла і пасадзіла ў садзе абляпіху Чуйскую. Прадаваў яе стары беларускамоўны аграном, які сказаў, што прывёз сваю першую абляпіху шмат гадоў таму з Алтаю, з Чуйскага тракту.

-- Ці чулі вы такую песню, -- сказаў аграном, -- "Ёсць ля Чуйскага тракту дарога, много ездзеіць там шафяроў"...

Але я не пра гэта. Абляпіху, каб яна пладаносіла трэба надыбваць парай -- мужскі і жаночы атожылак.

Дык вось... Каля дзеда-агранома на рынку стаяла кардонка з надпісам: "Обепиха -- 5 рублю. Мужская особь Бесплатно".

А мне ўсё жыццё здавалася, што "мужччынския особи" больш каштоўныя, чым жаночыя.

Басейн у Доме афіцэраў

Памятаеш, як было добра? Цёплая вада ў басейне Дому афіцэраў. У пятніцу на апошнім сеансе пах сьпіртнога над вадой перабівае пах хлоркі. Стомленая маладая жанчына-інструктар са спартовай залы сьпяшаецца — да малой дачкі, гнуткай і прыгожай, як і маці. Бел-чырвона-белы сьцяг у сьвятле пражэктару. Сьвятло ліхтароў і мокрае лісьцё пад нагамі.

Жахлівыя месцы (з размоваў з маці)

...гэта адбывалася ў пяцідзясятыя гады ў Барысаве. Мы жылі ў той частцы гораду, якая называлася Стары Барысаў.
Недалёка ад нашага дому, насупраць Старога Барысаву на беразе Бярэзіны знаходзіліся Батарэі — умацаваньні расейскай арміі часоў вайны 1812 году — зарослыя старымі соснамі штучныя груды. Мы хадзілі туды гуляць, а зімой катацца. У мяне было цыгейкавае футра, і проста на ім я зьяжджала з гор. Такая была забава. У 80-я гады мне прывезьлі кнігу Юркі Віцьбіча, і з гэтай кнігі я ўпершыню даведалася пра тое, што на Батарэях расстрэльвалі людзей — удзельнікаў страйку на запалкавай фабрыцы. Мяне гэта ўразіла, таму што Батарэі ніяк не асацыяваліся ні з чым такім... І я падумала — прырода не захоўвае памяць пра пакуты і сьмерць чалавека. Хаця я ведаю іншы выпадак, калі прырода ўсё ж захавала жах. Мы з бацькамі і іншымі сем’ямі афіцэраў езьдзілі на машынах адпачываць за горад, на рэчку ў вельмі маляўнічае месца, якое ўсім падабалася, лічылася, што яно нагадвае вядомы краявід Шышкіна — рэчка, лес, пясок. Недалёка Палік — таямнічае возера сярод балотаў, нейкім чынам зьвязанае з партызанскім рухам. А яшчэ там быў гліністы яр. І вельмі мне гэты яр не падабаўся. Адчувалася ў ім штосьці такое — нядобрае. А пасьля я даведалася, што там забівалі габрэяў.

Язмін

Увесну Наташа з букетам язміну ў руках і дачкой Мэггі ішла па Оршы.

У раёне старога аўтавакзала, да іх падыйшоў чарнявы хлопец:

-- А где тут наші кафе открыли?

-- А “нашы” – гэта хто?

-- Ну… азебрайджанцы.

“Бывший беларус”

У ліпені ў Воршы на пляжы з’явіўся джып з расейскімі нумарамі. У джыпа быў прыцэп, на прыцэпе быў кацер. З джыпа выскачылі два хлопцы, пачалі адчапляць кацер. Пасля з джыпу выйшаў чалавек. На ім былі акуляры ў залатой аправе, залаты ланцуг на шыі, пярсцёнкі. На ім былі ружова-фіялетавыя трусы-шорты з пальмамі і стракатая майка. Кацер паставілі на ваду. Чалавек улез у кацер і зрабіў некалькі заездаў па Дняпры насупраць пляжа.

-- Хто гэта? – спытала я.

-- Ясно кто, -- ответила Наташа, -- бывший белорус.

-- А чаму ён катаецца на сваім кацеры тут?

-- Наверное, его тут когда-то обидели.

Рамантычная вячэра

У Наташы быў муж грузін. Таму ўсё сяброўкі называлі Наташу Грузінкай – каб адрозніваць ад усіх астатніх Наташ.

Аднойчы Наташа паехала ў Германію ў госці да сяброўкі. Там ёе вельмі спадабаліся вячэры пры свечках. Наташа закупіла прыгожых свеча і вярнулася ў Воршу. Вырашыла зрабіць сюрпрыз Грузіну. Прыгатавала смачную вячэру, дастала з лядоўні пляшку гарэлкі. Пакуль Грузін мыўся, яна паставіла стравы на стол, пагасіла святло і запаліла свечы.

З лазенкі выходзіць, Грузін, перавязаны па пояс рушніком і ў жаху нерухомее на парозе кухні. Пытаецца, што гэта так? Наташа робіць прыгожы жэст рукой і запрашае яго за стол.

-- Што гэта? – яшчэ раз пытаецца Грузін і агрэсія нарастае.

-- Свечкі, рамантычная вячэра…А што?
Грузін:

-- У нас дома 10 гадоў святла не было…

Зараз гаварыла па тэлефоне з Алесем Бяляцкім, ён з пнеўманіяй ў 3-ай бальніцы. Ён сказаў, што трэба пісаць успаміны пра літаратурнае жыццё, якое было напрыканцы 80-ых. Пра "Тутэйшых". "Добра было, каб ўсе напісалі", -- сказаў мне Алесь.

Купальскае паветра

Дзея адбываецца на беразе Дняпра ў Воршы, дзе паганскае капішча. Апошнім часам у прэсе яго ўсё часцей называюць “беларускім стоўнхеджам”. Там ёсць каляндар каменны, ахвярны каменьі крыніца. І да гэта часу там праводзіцца Купалле.

На Купалле сустракаюцца мясцовыя людзі і прыезджыя нацыяналісты з Мінску ды іншых гарадоў Беларусі.

І вось пачынаецца вячэра з бальзамам “Чорны рыцар”. Побач апынаюцца малады хлопчык-нацыяналіст ў вышыванай кашулі і Наташа мясцовая жанчына за трыццаць – вельмі прыгожая, яе бабуля была грачанка, якая прыехала ў Воршу з Афону за па вялікім каханні. Таму твар ў Наташы, нетутэйшы, незвычайны, як з камеі, фігура, як у антычнай статуі.

Наташа выпівае і звяртае ўвагу на прыгожага бландына ў вышыванай кашулі і робіць яму
камплімент:

-- Вот, типично русская внешность.

У хлопца аж мову адняло.

-- Не руская, а беларуская… беларуская, гэта нацыяналіст беларускі, -- стала падказваць сяброўка. – і адначасова заступілася за сяброўку:

-- Наташа памылілася, яна не хацела пакрыўдзіць.

-- А… ну, я хотела сказать славянская, то есть белорусская, да типично белоруская внешность, -- загаварыла Наташа. .
.
-- Для Наташы слова “нацыяналіст” напэўна мацернае…, -- сказаў хлопец.

Пасля выпілі за паразуменне і пайшлі голымі купацца ў Днепр. Хуткая плынь падхапіла і пацягнула Наташу.

-- Я тону, тону, -- закрычала яна.

Нацыяналіст паспеў схапіць яе за руку:

-- Паветра набірай, паветра.

-- Я не понимаю, что такое паветра, я тону! Говори, по-русски!

-- Не буду гаварыць па-руску! Паветра набірай!


А месца рэальна незвычайнае. Месца, дзе цэлы год нічога не адбываецца -- ляжыць камень, цячэ рака... і ўсё, але, калі трапляеш туды адчуваеш сябе ў змененым свеце.